Stan prawny na dzień 14 lipca 2008 r.

I.    Akty prawne zawierające przepisy bezpośrednio dotyczące sprzedaży bezpośredniej

1.    Ustawa z dnia 2 marca 2000 r. o ochronie niektórych praw konsumentów oraz o odpowiedzialności za szkodę wyrządzoną przez produkt niebezpieczny (Dz.U. nr 22, poz. 271 ze zmianami)

Od chwili wejścia w życie, to jest od dnia 1 lipca 2000 r., ustawa ta była kilkakrotnie nowelizowana. W grudniu 2003 r. została wprowadzona zmiana przepisów dotyczących sprzedaży bezpośredniej. Głównym celem wprowadzenia powyższej zmiany było dostosowanie prawa polskiego do unijnych standardów w przedmiocie uregulowanym ustawą. Ustawa implementuje m.in. Dyrektywę Rady 85/577/EWG z dnia 20 grudnia 1985 r. w sprawie ochrony konsumentów w odniesieniu do umów zawartych poza lokalem przedsiębiorstwa. Na wzór dyrektywy, rozdział 1 ustawy dotyczący umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa przewiduje prawo konsumenta do odstąpienia od umowy bezpośrednio w okresie po jej zawarciu (tzw. cooling-of period). Konsument może odstąpić od umowy bez podawania przyczyn składając odpowiednie oświadczenie na piśmie w terminie 10 dni od zawarcia umowy (a nie od chwili wydania rzeczy, jak często błędnie podaje się w mediach; tak jest w przypadku umów zawieranych na odległość, które uregulowane są w innym rozdziale ustawy). Zgodnie ze zmianą wprowadzoną do ustawy w grudniu 2003 r., obecnie wystarczy, że konsument wyśle oświadczenie przed upływem terminu na odstąpienie od umowy. W takim przypadku strony zobowiązane są zwrócić sobie nawzajem to, co świadczyły, a zwrot taki musi nastąpić niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 14 dni od odstąpienia od umowy.

Warto podkreślić, iż jeszcze przed wprowadzeniem wyżej wymienionych wymogów ustawowych, przedsiębiorstwa sprzedaży bezpośredniej zrzeszone w PSSB, już od samego początku działalności w Polsce, przyznawały konsumentom prawo do odstąpienia od umowy w okresie bezpośrednio po jej zawarciu. Od daty założenia PSSB powyższe prawo stanowiło fundamentalny element wewnętrznych regulacji stowarzyszenia zebranych w Kodeksie Sprzedaży Bezpośredniej. Z tego też względu wejście ustawy w życie nie nałożyło w tym zakresie żadnego nowego obowiązku na przedsiębiorstwa sprzedaży bezpośredniej będące członkami PSSB. Przedsiębiorstwa te z własnej inicjatywy na mocy ich wewnętrznych regulacji dawały konsumentowi możliwość skorzystania z terminu na odstąpienie od umowy, zanim taki wymóg został wprowadzony przez przepisy prawa powszechnie obowiązującego. Począwszy od dnia 1 stycznia 2004 r. Kodeks Sprzedaży Bezpośredniej przewiduje czternastodniowy termin na odstąpienie od umowy.

Ustawa nakłada na sprzedawcę proponującego konsumentowi zawarcie umowy poza lokalem przedsiębiorstwa szereg obowiązków, które w zamyśle twórców ustawy miały na celu ochronę praw konsumentów. Zakres obowiązków nałożonych na sprzedawców bezpośrednich jest szerszy niż przewidziany w wspomnianej wyżej Dyrektywie. 

Sprzedawca zobowiązany jest okazać konsumentowi:

- dokument potwierdzający prowadzenie działalności gospodarczej,

- dokument tożsamości,

- dokument potwierdzający swoje umocowanie, w razie zawierania umów w imieniu przedsiębiorcy;

jak również zobowiązany jest:

- poinformować konsumenta na piśmie o prawie do odstąpienia od umowy,

- wręczyć konsumentowi wzór oświadczenia o odstąpieniu oraz pisemne potwierdzenie zawarcia umowy.

Nieokazanie przez sprzedawcę dokumentów identyfikacyjnych jest wykroczeniem zagrożonym karą grzywny.

2.    Ustawa z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (tekst jednolity z 2003 r., Dz. U. nr 153 poz. 1503 ze zmianami)

Istotna zmiana tej ustawy weszła w życie w dniu 10 listopada 2002 r. Wprowadzony wówczas artykuł 17c zabrania stosowania systemów typu „kula śnieżna” i „piramida”. W ustawie określono ponadto dozwolony przepisami prawa obszar stosowania systemów marketingu wielopoziomowego (marketingu sieciowego). Do ustawy wprowadzono również pojęcie „odsprzedaży” (prawo sprzedawcy do odsprzedania przedsiębiorstwu towarów zakupionych w przeciągu ostatnich 6 miesięcy współpracy za co najmniej 90% ceny zakupu). Odsprzedaż również została już wcześniej uregulowana w Kodeksie Sprzedaży Bezpośredniej.

3.    Ustawa z dnia 23 sierpnia 2007 r. o przeciwdziałaniu nieuczciwym praktykom rynkowym (Dz. U. nr 171 poz. 1206)

Ustawa ta weszła w życie 21 grudnia 2007 r. Implementuje ona Dyrektywę 2005/29/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 11 maja 2005 r. dotyczącą nieuczciwych praktyk handlowych stosowanych przez przedsiębiorstwa wobec konsumentów na rynku wewnętrznym. Celem tej ustawy jest ochrona konsumentów. Relacje pomiędzy przedsiębiorcami uregulowane zostały w Ustawie o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji.

Ustawa zabrania stosowania nieuczciwych praktyk rynkowych, w szczególności praktyk rynkowych wprowadzających w błąd oraz praktyk agresywnych. Zgodnie z artykułem 7 ust. 14 ustawy, jedną z wprowadzających w błąd praktyk rynkowych uznawanych w każdych okolicznościach za nieuczciwą jest zakładanie, prowadzenie lub propagowanie systemów promocyjnych typu piramida. Zgodnie z ustawą, przedsiębiorca stosujący takie praktyki ponosi odpowiedzialność cywilną i karną.

Zakaz stosowania wprowadzających w błąd i nieuczciwych praktyk sprzedaży również został już wcześniej określony w Kodeksie Sprzedaży Bezpośredniej.

II.    Regulacje o charakterze ogólnym mające szczególny wpływ na sprzedaż bezpośrednią jako na rodzaj działalności gospodarczej

1.    Ustawa z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (Dz.U. z 2007 r. nr 155 poz. 1095 ze zmianami)

Zgodnie z ustawą każda osoba ma równe prawo do podjęcia i wykonywania działalności gospodarczej. Ponadto, ustawa przewiduje, że przedsiębiorca może prowadzić działalność gospodarczą po uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców. Z tego też względu prowadzenie działalności gospodarczej przed uzyskaniem wpisu do rejestru przedsiębiorców, nawet jako dodatkowego zajęcia na niewielką skalę, jest niedopuszczalne i stanowi wykroczenie podlegające karze grzywny. Zgodnie z prawem, działalność gospodarcza obejmuje, obok innych rodzajów działalności, działalność prowadzoną w sposób ciągły i zorganizowany. Zgodnie z powyższą krótką definicją, zakres działalności gospodarczej oraz wysokość przychodów pozostają bez wpływu na stwierdzenie, czy dana działalność stanowi działalność gospodarczą.

Zgodnie z przepisami, przedsiębiorcy prowadzący działalność gospodarczą indywidualnie muszą zarejestrować swoją działalność w urzędzie gminy właściwym dla ich miejsca zamieszkania. Opłata za dokonanie wpisu w rejestrze wynosi 100 zł, a każda zmiana wpisu kosztuje 50 zł. Rada gminy może zwolnić przedsiębiorców z opłaty albo zdecydować o zmniejszeniu jej kwoty. Od dnia 1 stycznia 2004 r. przedsiębiorcy razem z wnioskiem o wpis do rejestru przedsiębiorców mogą złożyć w urzędzie gminy wniosek o nadanie numeru REGON i NIP lub aktualizację numeru NIP.

Ustawa reguluje również zakres informacji, które sprzedawcy bezpośredni są zobowiązani podawać w ofercie. Artykuł 21 ustawy przewiduje, że przedsiębiorca prowadzący sprzedaż towarów lub usług w sprzedaży bezpośredniej lub na odległość jest obowiązany do podania w ofercie co najmniej następujących danych:

1)    firmy przedsiębiorcy,

2)    numeru identyfikacji podatkowej (NIP),

3)    siedziby i adresu przedsiębiorcy.

2.    Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z 2000 r. nr 14 poz. 176 ze zmianami)

Co do zasady, przepisy podatkowe nie różnicują obowiązków poszczególnych podatników ze względu na zakres ich działalności gospodarczej. Bez względu na wysokość osiąganych przychodów podatnik zobowiązany jest do prowadzenia ksiąg podatkowych.

Podatnik prowadzący działalność gospodarczą ma do wyboru różne formy opodatkowania. Z dniem 1 stycznia 2004 r. została wprowadzona możliwość zastosowania przez przedsiębiorców dziewiętnastoprocentowej stawki podatku dochodowego (stawka liniowa). Możliwość zastosowania stawki liniowej podlega jednak pewnym ograniczeniom, na przykład w stosunku do przedsiębiorców współpracujących z byłymi pracodawcami. Zastosowanie stawki liniowej wyklucza również możliwość wspólnego rozliczania się z małżonkiem lub z dzieckiem (w przypadku rodziców samotnie wychowujących dzieci).

3.    Ustawa z dnia 11 marca 2004 r. o podatku od towarów i usług (Dz.U. nr 54 poz. 535 ze zmianami)

Sprzedaż dokonywana przez przedsiębiorstwa sprzedaży bezpośredniej, jak również przez sprzedawców bezpośrednich, podlega opodatkowaniu podatkiem VAT.

Do końca 2007 roku Ustawa o podatku od towarów i usług przewidywała ustawowe zwolnienie od podatku VAT podatników, których roczna wartość obrotu nie przekraczała kwoty 10.000 €. Od dnia 1 stycznia 2008 r. roczny limit wartości obrotu został zwiększony i wynosi obecnie 50.000 zł. Powyższe zwolnienie przysługuje również sprzedawcom bezpośrednim, którzy są agentami przedsiębiorstw sprzedaży bezpośredniej. Jednakże wartość obrotu w ich przypadku jest obliczana w inny sposób, a mianowicie limit kwotowy jest równy trzydziestokrotności prowizji otrzymywanej przez agenta.

Zgodnie z przepisami Ustawy o podatku od towarów i usług, podatnicy sprzedający towary konsumentom lub świadczący usługi na rzecz konsumentów są obowiązani do księgowania przychodów i należnego podatku VAT za pomocą kas rejestrujących. Zgodnie z ustawą Minister Finansów może, w drodze rozporządzenia, zwolnić na czas określony niektóre grupy podatników z powyższego obowiązku. Od wielu lat Minister Finansów zwalnia z tego obowiązku przedsiębiorców rozpoczynających działalność, których roczna wartość obrotu nie przekracza 20.000 zł.

Ostatnim rozporządzeniem Ministra Finansów zwalniającym określone grupy podatników (w tym sprzedawców bezpośrednich) z obowiązku instalowania kas rejestrujących jest rozporządzenie z dnia 27 czerwca 2008 r. w sprawie kas rejestrujących (Dz.U. nr 113, poz. 720), które obowiązuje do dnia 31 grudnia 2008 r.

4.    Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2007 r. nr 11 poz. 74 ze zmianami) oraz Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz.U. nr. 210 poz. 2135 ze zmianami)

Każda osoba prowadząca działalność gospodarczą podlega obowiązkowi ubezpieczenia społecznego i zdrowotnego. Minimalna składka miesięczna na ubezpieczenie społeczne wynosi obecnie około 530 zł. Składki na ubezpieczenie społeczne powinny być obowiązkowo uiszczane tylko z jednego tytułu. Z tego też względu, jeżeli sprzedaż bezpośrednia jest działalnością dodatkową dla sprzedawcy, który oprócz tego zatrudniony jest na przykład na podstawie umowy o pracę, to nie jest obowiązkowe opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne z tytułu tej dodatkowej działalności. Od każdego tytułu ubezpieczenia konieczne jest natomiast opłacanie składki na ubezpieczenie zdrowotne. Składka wynosi obecnie 9% podstawy (najmniejsza podstawa wynosi 2168,30 zł, w związku z czym minimalna składka jest równa 195,15 zł).

Od 24 sierpnia 2005 r. wprowadzono nową niższą składkę na ubezpieczenia społeczne dla osób rozpoczynających prowadzenie działalności gospodarczej (z zastrzeżeniem spełnienia dodatkowych warunków, np. warunku nieświadczenia usług na rzecz byłego pracodawcy), która w chwili obecnej wynosi około 100 zł. Taka niższa składka może być opłacana maksymalnie przez 24 miesiące od rozpoczęcia prowadzenia działalności gospodarczej.